Duurzame samenleving

Hieronder worden de volgende vragen behandeld:on a mission

  • Hoe komt het dat onze samenleving niet duurzaam genoeg is?
  • Waaruit blijkt dit?
  • Hoe komen we dan aan een duurzame samenleving?

Behoefte aan nieuwe maatschappelijke ordening

Verduurzaam dit, verduurzaam dat…van alle kanten horen we dat onze maatschappij niet duurzaam is. Maar, hoe komt dit dan? Volgens sommige wetenschappers is dit als het ware het gevolg van weeffouten die gaande weg in onze maatschappelijke systemen zijn geslopen. Deze weeffouten voorkomen dat het systeem optimaal functioneert en ze zitten op verschillende niveaus, namelijk:

  • Institutionele weeffouten (het gaat hier om vastgeroeste patronen van handelen van organisaties en/ of structuren (instituties) die verandering en/ of vernieuwing tegenhouden);
  • Technologische weeffouten (denk hier aan dominantie van bepaalde technologieën waardoor betere alternatieven geen kans maken);
  • Economische weeffouten (onvoldoende marktontwikkeling en/ of investeringskapitaal);
  • Sociale weeffouten (vastgeroeste culturele patronen van handelen, gewoontes die vernieuwing tegenhouden en/ of bemoeilijken);
  • Ecologische weeffouten (dominantie van soorten en/ of ecosystemen die andere biodiversiteit bedreigen).

Door de toenemende verstrengeling tussen economie, technologie, ecologie, cultuur en bestuur is de complexiteit van de samenleving toegenomen. Hierdoor zijn onzekerheid en risico een vooraanstaande plaats gaan innemen. Om het nog complexer te maken, maatschappelijke processen worden daarnaast ook nog eens beïnvloed door de toename van de wereldbevolking en andere factoren zoals:

  • Internationalisering (denk hier aan liberalisering, globalisering en Europese integratie e.d.);
  • Informatisering (explosieve groei aan ICT mogelijkheden);
  • Individualisering (steeds meer eigen belang nastreven, minder hiërarchie en meer gelijkheid);
  • Intensivering (steeds meer behoefte van burgers en consumenten aan belevenissen, meer mogelijkheden, en meer oriëntatie op eigen gevoel);
  • Informalisering (gezag minder vanzelfsprekend, toename horizontale afstemming).

Waaruit blijkt de onduurzaamheid van de maatschappij?
Symptomen van deze institutionele weeffouten zie je overal. Wat denk je bijvoorbeeld van verkeersonveiligheid, files, vertragingen, uitstoot giftige gassen, hoge onderhoud- en exploitatiekosten, verbruik van niet-hernieuwbare grondstoffen? Of het feit dat als het een keertje flink heeft gesneeuwd dat de NS helemaal plat ligt? Dit zijn symptomen van een onduurzame mobiliteit in Nederland! Of verzuring, vermesting, verdroging, problemen met voedselkwaliteit en/ of dierenwelzijn, de uitbraak van BSE, MKZ, vogelpest en de uitgebroken varkensgriep? Dit zijn allemaal symptomen van een onduurzame landbouw. Klimaatverandering, uitroeiing van biodiversiteit, het kappen van de regenwouden, blootstelling aan giftige/ kankerverwekkende en/ of exploderende stoffen, lokale bodem- en/ of oppervlaktewaterverontreiniging, uitbuiting van kinderen en volwassenen zijn allemaal gevolgen van een onduurzame economie. Al deze complexe milieu- en sociaal maatschappelijke problemen vloeien voort uit de diep gelegen weeffouten in de instituties waaruit onze samenleving bestaat. Willen we onze samenleving verduurzamen dan dienen deze instituties aangepast en opnieuw op elkaar afgestemd te worden. Vandaar de behoefte aan een nieuwe maatschappelijke ordening.

(Bronnen: Rotmans J. Transitiemanagement, Sleutel voor een Duurzame Samenleving, 2003. En: van der Brugge R, D. Loorbach, J. Rotmans, Transitiemanagement en Duurzame Ontwikkeling, Co-evolutionaire sturing in het Licht van Complexiteit, In Beleidswetenschap, juni 2005).

change-is-goodDe transitie naar een duurzame samenleving

In 2001 verscheen het Nationaal Milieubeleidsplan 4 (NMP4) en hierin heerst ook het besef dat men moet sleutelen aan de instituties en structuren waaruit onze samenleving is geconfigureerd. Dit blijkt onder anderen uit de introductie van het concept transitiemanagement door de Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) als instrument om een duurzame samenleving te bereiken. Met het transitiebeleid wordt getracht een maatschappelijke transformatie van technologische, economische, sociaal-culturele en institutionele verandering teweeg te brengen.

In het NMP 4 wordt de focus gelegd op de nodige transities om te verduurzamen. Het gaat hier om de transities naar:

  • Duurzame energiehuishouding (emissies, energie en mobiliteit);
  • Duurzaam gebruik (biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen);
  • Duurzame landbouw (milieu, natuur en landbouw).

In de Toekomst Agenda Milieu uit 2006 van de VROM wordt naast bovenstaande onderwerpen ook focus gelegd op onder anderen:

  • Groene grondstoffen;
  • Gebouwde omgeving;
  • Water (omgang met en schoon water);
  • Efficiëntie en innovaties (technologie).

Op de website van VROM over het onderwerp duurzame ontwikkeling (zie hier) wordt (op publicatiedatum van dit stuk, 16 mei 2009) voornamelijk aandacht besteed aan:

Hoewel deze opsomming geen uitputtende lijst is biedt dit wel voldoende  informatie om een beeld te vormen van de  maatschappelijke aandachtspunten (lees ook problematiek) waarmee wij vandaag de dag te maken hebben. Een duurzame samenleving zal waarschijnlijk een samenleving zijn waarin dit soort maatschappelijke issues niet (meer) voorkomen en waarin wij als soort de juiste balans hebben gevonden met onze omgeving en de natuur.

Hoe komen we dan aan een duurzame samenleving?

Zoals je al hebt kunnen lezen is dit een zeer complex vraagstuk. Het is niet makkelijk om een antwoord hierop te formuleren. Omdat dit weblog voornamelijk gericht is op duurzame producten en diensten willen wij dit stuk beperken tot duurzaam ondernemen en duurzaam consumeren. Voor meer informatie hierover of over het concept van duurzaamheid verwijzen wij je graag naar de volgende pagina’s:

VN:F [1.9.22_1171]
Waardeer dit stuk:
Rating: 4.0/5 (9 votes cast)
Duurzame samenleving, 4.0 out of 5 based on 9 ratings